Sáng 9/4, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại tổ về 4 dự án luật quan trọng liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân và hoạt động của bộ máy tư pháp: Luật Hộ tịch (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng ; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý và Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).
Phát biểu thảo luận về Luật Công chứng, Thiếu tướng Dương Đức Hải, Đoàn ĐBQH TP Hà Nội nhận định, luật lần này không chỉ sửa đổi về kỹ thuật mà sửa tư duy quản lý và đổi mới về xây dựng pháp luật.
"Trước đây chúng ta vẫn làm là không quản lý được thì công chứng để kiểm soát, lần này đã chuyển sang tạo mọi thuận lợi cho người dân bằng việc Nhà nước kiểm soát bằng dữ liệu và bằng những tiêu chuẩn, quy định kỹ thuật, rất thuận lợi.
Do vậy, sửa đổi luật lần này chúng ta không chỉ giảm thủ tục hành chính, giảm chi phí cho người dân mà còn nâng cao an toàn pháp lý cho các giao dịch, giảm tranh chấp, góp phần tạo thị trường minh bạch, hiện đại", ông Dương Đức Hải đánh giá.
Thiếu tướng Dương Đức Hải, Đoàn ĐBQH TP Hà Nội.
Tuy vậy, theo Thiếu tướng Hải, trong quy định công chứng có rất nhiều nội dung còn lỏng lẻo trong cách vận hành giao dịch, trong các thủ tục công chứng, thậm chí trong cách làm của giao dịch viên dẫn đến nhiều tranh chấp trong giao dịch công chứng. Đây là thực trạng, và việc sửa đổi, bổ sung luật là cần thiết.
Từ thực tiễn tham gia về công tác quản lý cũng như giải quyết tranh chấp liên quan lĩnh vực này, ông Hải đưa ra một số nội dung cần làm rõ.
Đầu tiên về quy định các giao dịch bắt buộc phải công chứng, ông Hải cho rằng tinh thần chung của luật rất đúng, nhưng vấn đề làm sao các nội dung này đi vào thực chất.
Các quy định về công chứng đang nằm rải rác ở rất nhiều văn bản, nhiều quy định. Có những lúc văn bản nằm ở cơ quan Nhà nước, có văn bản các văn phòng công chứng lại áp dụng. Do đó, nhiều nghị định, thông tư nếu gom hết vào luật thì cứng nhắc trong việc thực hiện giao dịch công chứng và rất khó sửa đổi khi thay đổi.
"Tôi cho rằng các tiêu chí chúng ta phải làm minh bạch, không gây phiền hà cho người dân. Tôi đề nghị cần xác thực rõ tiêu chí chỉ những giao dịch có giá trị lớn, rủi ro pháp lý cao và tác động đến quyền tài sản, quyền cơ bản của người dân thì mới bắt buộc công chứng", đại biểu Dương Đức Hải nhấn mạnh.
Ông Hải nêu vấn đề, hiện nay cái gì cũng phải công chứng, vì vậy những giao dịch nhỏ không cần thiết, rủi do thấp nên chuyển sang cơ chế xác nhận hành chính đơn giản, điều này thuận lợi cho người dân.
"Giao dịch phương tiện rất nhỏ thôi, ví dụ xe máy vài triệu đồng, 1 - 2 triệu đồng cũng công chứng, các thủ tục, chi phí giao dịch, công sức, mất rất nhiều thời gian. Chúng ta phải tính đến việc mất rất nhiều tài sản loanh quanh giao dịch đó. Tôi đề nghị những giao dịch như vậy chỉ cần kê khai xác nhận hành chính, không nhất thiết phải công chứng. Nếu phải công chứng thì cần đơn giản về thể chế và thủ tục", đại biểu Dương Đức Hải nêu bất cập.
Về những giao dịch lớn như công chứng bất động sản, ông Hải đồng tình với cơ quan soạn thảo do bất động sản là tài sản lớn, liên quan đến quyền sở hữu, vì vậy công chứng bắt buộc là cần thiết.
"Chúng ta phải xác định công chứng không chỉ là thủ tục mà còn là lá chắn trong việc tranh chấp, xác lập minh bạch, bảo vệ người yếu thế trong các giao dịch. Đây là một trong những công cụ bảo vệ hữu hiệu. Với kinh nghiệm hoạt động trong lĩnh vực tư pháp, tôi cho rằng việc công chứng bất động sản giúp giảm mạnh các tranh chấp khiếu nại, khiếu kiện và bảo vệ tài sản cho người dân, đặc biệt người yếu thế", ông Hải nhấn mạnh.
Tuy nhiên, ông Hải cũng chỉ ra việc bắt buộc không có nghĩa là chúng ta cứng nhắc trong việc thực hiện các giao dịch công chứng. Ông Hải đề nghị phải đơn giản hoá các thủ tục công chứng, phải nhanh hơn, rõ hơn và thuận lợi hơn cho người dân
Bên cạnh đó, phải số hoá toàn bộ hồ sơ, quy trình công chứng thực hiện trên môi trường điện tử và hoạt động trực tuyến mới có thể giảm thiểu thủ tục hành chính. Đồng thời, phải gắn công chứng với dữ liệu đất đai dân cư để giảm tối đa giấy tờ thủ tục thủ công.
Thiếu tướng Dương Đức Hải cũng đề xuất chông chứng phi địa giới bởi nếu ràng buộc địa giới hành chính sẽ hạn chế các hoạt động của tổ chức hành nghề, gây bất tiện cho người dân, đi ngược với xu hướng chuyển đổi số và dịch vụ công phi địa giới.
